
Aquathermie
Waterschap Limburg onderzoekt hoe warmte uit gezuiverd afvalwater een nieuwe woonwijk in Maastricht kan verwarmen en koelen.
Water houdt warmte vast. Dat geldt voor rivieren en meren, maar ook voor afvalwater dat door rioolwaterzuiveringsinstallaties stroomt. Die warmte gaat nu grotendeels verloren. Dat kan anders. Door warmte uit gezuiverd afvalwater op te vangen, kunnen woningen duurzaam worden verwarmd en gekoeld. Dit heet aquathermie.
Bij de rioolwaterzuiveringsinstallatie in Maastricht-Limmel loopt een concreet project. Samen met gemeente Maastricht en Mosa tegelfabriek wordt onderzocht hoe een nieuwe woonwijk warmte en koude krijgt uit het gezuiverde afvalwater van de installatie. Het systeem is zo efficiënt dat aansluiting op het overbelaste elektriciteitsnet toch haalbaar blijkt. Een veelbelovend antwoord op een hardnekkig probleem.
Kenmerken
- Status
- Onderzoek
- Thema
- Rioolwaterzuivering
- Locatie
- Rioolwaterzuiveringsinstallatie Maastricht-Limmel
Innovatiedoel
Nieuwe woonwijken hebben energie nodig, maar het elektriciteitsnet is op veel plekken overbelast. Aquathermie biedt een uitweg: warmte en koude uit afvalwater maken aansluiting op het net minder zwaar. Kennis die in Maastricht-Limmel wordt opgedaan, is straks ook toepasbaar bij andere installaties in Limburg.
Aanpak en schaal
Berekeningen tonen aan dat de rioolwaterzuiveringsinstallatie in Maastricht-Limmel genoeg warmte levert voor 1.100 tot 1.200 woningen. De warmte die wordt onttrokken, heeft nauwelijks invloed op de omgeving: de temperatuur van de Maas verandert daardoor minder dan 0,03 graden Celsius. Dat is ecologisch verantwoord.
Het ontwerpteam werkt aan het aansluiten van de nieuwe woonwijk op het systeem. Een technische uitdaging daarbij is de leiding die het gezuiverde afvalwater afvoert. Die heeft een diameter van bijna twee meter en ligt vier meter diep. Hoe die leiding het beste kan worden aangeboord, vraagt nog om een oplossing.
Ook ongezuiverd afvalwater bevat bruikbare warmte. Samen met Limburgse gemeenten wordt gezocht naar locaties waar dat mogelijk is. Daarbij wordt onderzocht of combinaties mogelijk zijn met het lopende project voor de vervanging van afvalwatertransportleidingen.
Planning
Legenda
- Afgerond
- Huidig
- Aankomend
2020 – Start onderzoeksprogramma aquathermie (Status: Afgerond)
2021 – Ontwikkeling beoordelingskader koudelozingen (Status: Afgerond)
2022 – 2024 – Onderzoek naar ecologische effecten en governance (Status: Afgerond)
Juni 2026 – Opstart ontwerpteam; opstellen van functionele, ruimtelijke en technische eisen (Status: Huidig)
Kwartaal 3 en 4 2026 - Ontwerp uitkoppeling (Status: Aankomend)
December 2026 - Start eerste bouwwerkzaamheden; beoogde oplevering aansluiting eind 2028 (Status: Aankomend)
Hoe werkt het?
Gezuiverd afvalwater heeft het hele jaar een temperatuur van 10 tot 15 graden Celsius. Dat is niet warm genoeg voor directe verwarming, maar wel een goede basis voor een slim systeem. Het proces verloopt in drie stappen.
Stap 1 — warmte overdragen. Het afvalwater stroomt langs een warmtewisselaar: een apparaat met twee gescheiden buizenstelsels naast elkaar. Warmte gaat van het ene stelsel over naar het andere, zonder dat de vloeistoffen contact maken. Het afvalwater koelt enkele graden af en stroomt daarna verder.
Stap 2 — temperatuur verhogen. De overgedragen warmte is nog niet hoog genoeg om woningen te verwarmen. Een centrale warmtepomp verhoogt de temperatuur verder. Het principe lijkt op dat van een koelkast, maar dan omgekeerd: warmte wordt opgebouwd in plaats van afgevoerd. Voor elke eenheid stroom levert de warmtepomp drie tot vier eenheden warmte op.
Stap 3 — warmte verdelen. Het opgewarmde water stroomt via een warmtenet naar de woningen. Een warmtenet is een stelsel van ondergrondse leidingen, vergelijkbaar met een gasnetwerk maar dan voor warm water. In elke woning geeft het water zijn warmte af aan de verwarming, en stroomt daarna terug voor een nieuwe ronde.
Hetzelfde systeem levert in de zomer koeling. Het afvalwater is dan koeler dan de buitenlucht. Die koude wordt via hetzelfde leidingnetwerk naar de woningen gebracht. Eén installatie regelt zo het hele jaar verwarming én koeling.
Betrokkenen
- Gemeente Maastricht
Veelgestelde vragen
Heeft aquathermie invloed op de natuur?
De invloed is minimaal. Berekeningen laten zien dat de temperatuur van de Maas door dit project minder dan 0,03 graden Celsius stijgt. Dat valt ruim binnen de ecologische normen. Onderzoek naar de effecten op het waterleven loopt mee in het project.
Waarom is aquathermie beter dan gewoon elektrisch verwarmen?
Een elektrische radiator zet één eenheid stroom om in één eenheid warmte. De warmtepomp in dit systeem zet één eenheid stroom om in drie tot vier eenheden warmte. Dat komt doordat de pomp warmte uit water haalt in plaats van warmte zelf op te wekken. Het systeem vraagt daardoor veel minder stroom, wat het elektriciteitsnet ontlast.
Kan dit systeem ook op andere plekken worden toegepast?
Ja. Limburg telt meerdere rioolwaterzuiveringsinstallaties die warmte produceren. De kennis en aanpak uit het project in Maastricht-Limmel zijn straks ook inzetbaar op andere locaties. Ook ongezuiverd afvalwater biedt kansen, zeker in combinatie met de geplande vervanging van afvalwatertransportleidingen in de regio.
- Naam
-
Luc Stoot
- Functie
-
Projectontwikkelaar Duurzaamheid
