Water in Balans


Oplossen van de wateroverlastproblematiek is urgent. Met het actieprogramma Water in Balans geeft Waterschap Limburg hieraan hoge prioriteit. Water in Balans is de integratie van de wateroverlastprogramma’s van beide voormalige Limburgse waterschappen.

Het programma heeft flinke ambities op een aantal gebieden, zoals het verminderen van wateroverlast in bebouwde gebieden, klimaatbestendige beekdalontwikkeling, het herzien van beekonderhoud, aanleg retentiegebieden en verbeteren van de informatievoorziening. Dit alles in goede afstemming en samenwerking met de omgeving, waarbij ruimte is voor creatieve ideeën en innovaties op waterbeheergebied. Met Water in Balans streeft het waterschap naar een Limburgs watersysteem dat zo robuust is ingericht dat het extreme regenval beter verwerkt. Waterschap Limburg is al gestart met enkele concrete, zichtbare maatregelen in het veld én start tegelijk met de langduriger processen die nodig zijn om het watersysteem aan te passen aan het nieuwe klimaat.

Water in Balans kent de volgende doelen:

- Een robuust ingericht watersysteem dat van bron tot monding  maatschappij die is ingesteld op een klimaat dat minder voorspelbaar is dan we gewend waren;
- Waterbewuste inwoners en ondernemers die in staat zijn hun betrokkenheid om te zetten in effectieve actie, waar nodig met hulp van de overheid;
- Landelijke en stedelijke gebieden die regenwater opnemen en vasthouden waar het valt en afvoeren waar het kan;
- Een slagvaardige, met partners samenwerkende, crisisorganisatie.

Het klimaat verandert

In juni 2016 zorgde extreme regenval en hagel voor honderden miljoenen euro’s schade aan gewassen en gebouwen in zuidoost-Nederland. Ook in 2010, 2012 en 2014 was sprake van  grote wateroverlast. Alles wijst erop dat dit geen incidenten zijn, maar een voorproefje van een structureel veranderend klimaat dat sneller lijkt te gaan dan verwacht. Inmiddels is bekend, dat de kans op extreem weer toeneemt als de gemiddelde wereldtemperatuur stijgt. Extreme hoeveelheden neerslag, ernstige droogte en hitte zijn veranderingen van het klimaat, die onze steden, landbouwgronden en natuurgebieden bedreigen.
In juni 2016 viel in Limburg maximaal 270 mm, verspreid over meerdere dagen. Er is geen enkele reden om aan te nemen dat dezelfde hoeveelheid niet een keer op één dag valt. Dergelijke neerslaghoeveelheden kan het Limburgse watersysteem niet zonder grote problemen aan.

Landelijke koploper Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie

De Tweede Kamer heeft Zuid-Nederland aangewezen als koploperregio bij de uitwerking van het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie (DPRA). Het DPRA heeft als doel het bestrijden van de effecten van de klimaatverandering. De focus ligt op het beperken van wateroverlast, droogte en hittestress. Naast ruimtelijke maatregelen besteedt het plan aandacht aan technische ingrepen en de vorming van samenwerkingsverbanden op allerlei niveaus in de samenleving. Het DPRA ligt in het verlengde van Water in Balans en vergelijkbare programma’s in Noord-Brabant.  Dijkgraaf Patrick van der Broeck: “Een effectieve aanpak is alleen mogelijk met een integrale benadering van het gehele watersysteem, van de bron tot de monding én samen met alle gebruikers van het landschap. Het vraagt om een actieve betrokkenheid van inwoners, ondernemers, overheids- en andere organisaties.” De provincies Noord-Brabant en Limburg, de inliggende waterschappen en gemeenten hebben een gezamenlijk programma DPRA-Zuid gemaakt. “Het DPRA-Zuid moet meer zijn dan een optelsom van de provinciale programma’s. Het gaat erom synergie te vinden in het gezamenlijk oppakken van programmaonderdelen”, vult Van der Broeck aan, “daarnaast bevat het DPRA-Zuid ook een concreet financieel bod, alleen voor Limburg bedraagt dit voor de komende jaren al meerdere tientallen miljoenen. Hiervoor vragen wij een bijdrage van het rijk.”  Het bod met alle daarbij behorende acties en programma’s is aangeboden aan minister Melanie Schultz van Haegen (Infrastructuur en Milieu).

Quick wins, gebiedspilots en overige acties

Water in Balans bestaat uit vier onderdelen:
1.            Klimaatadaptief maken leefomgeving
2.            Aanpassen onderhoud
3.            Aanpassen bedrijfsvoering
4.            Aanpassen crisisbeheersing

Deze vier onderdelen gaat het waterschap uitvoeren langs drie sporen:

Quick wins:

Dit zijn maatregelen en acties, die op korte termijn tot concreet resultaat leiden. Voorbeelden hiervan zijn het aanpassen van het beekonderhoud of het stimuleren van de aanschaf van deurschotjes om schade te voorkomen.

Gebiedspilots:

Samen met partners en omgeving start Waterschap Limburg met zes gebiedspilots. In deze gebieden wordt vorm gegeven aan integraal waterbeheer, inclusief het voorkomen van wateroverlast. Uitgangspunt is dat landelijk gebied voldoet aan een veiligheidsnorm van 1:10 of 1:25 en in stedelijk gebied werkt het waterschap toe naar een norm van 1:100. Lokale knelpunten pakt het waterschap op en het draait,  in de praktijk proef, met andere, nieuwe manieren van werken. Hieronder vallen bijvoorbeeld het omklappen van goudgroene natuur naar beekdalen en samen met gemeenten aanpassen van de ruimtelijke inrichting in steden en dorpen. Het waterschap kan dit niet alleen en doet dit met de omgeving en voor de omgeving in co-creatie, co-realisatie en co-beheer.

Overige acties:

Een flink aantal gebiedsoverstijgende maatregelen organiseert Waterschap Limburg  buiten de gebiedspilots. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om maatregelen die binnen de wettelijke taak van het waterschap vallen, zoals het feit dat het watersysteem op sommige locaties nog niet voldoet aan de wettelijke wateroverlastnormering. Of verwachtingsmanagement bij de omgeving bijvoorbeeld door publiekscampagnes. Met deze campagnes burgers en bedrijven meer bewust maken van de grenzen van de taken van overheden en de eigen rol en handelingsmogelijkheden, zoals duurzaam waterbeheer van eigen particuliere grond (Waterklaar en stimuleringsregeling afkoppelen). Of een gezamenlijke campagne met de Limburgse Land- en Tuinbouwbond voor het verbeteren van het bodembeheer in de landbouw, waardoor het infiltrerend vermogen van de bodem toeneemt en tegelijk het vochthoudend vermogen en de bodemvruchtbaarheid.
Ook professionaliseert het waterschap zijn eigen bedrijfsvoering verder door met name het gegevensbeheer en het assetmanagement te verbeteren. Ook in de uitvoering van deze acties werkt het waterschap waar mogelijk in co-creatie met anderen.

Noodweer Ulestraten


Josette Van Wersch, stedelijk gebied:

Josette van Wersch

“Het Limburgs watersysteem aanpassen aan het nieuwe klimaat, is een grote opgave. Dit kan Waterschap Limburg niet alleen, hiervoor is samenwerking nodig tussen allerlei partijen, zoals provincie, gemeenten, natuurterreinbeheerders, waterleidingmaatschappij, belangenorganisaties, ondernemers en burgers. Het is nodig het systeem zo aan te passen, dat bij extreme neerslag het water weg kan of tijdelijk wordt opgeslagen op voor burgers veilige plekken. Bij periodes van droogte moet verdroging van gronden en hittestress in steden worden voorkomen. In het actieprogramma Water in Balans nemen we samen met de omgeving maatregelen om de wateroverlast, voor zover mogelijk, ‘de baas te zijn’. We zijn bij de uitvoering van dit plan op zoek naar verdergaande vormen van samenwerking met onze omgeving. We pakken maatregelen op in co-creatie en co-realisatie. Ideeën en oplossingen van betrokkenen staan centraal.”

Wateroverlast stedelijk gebied

Wateroverlast straat

Har Frenken, landelijk gebied:

Har Frenken

“Voorlopig wijzen we in Water in Balans zes pilotgebieden aan, deze breiden we steeds verder uit. We doen in deze gebieden leerervaringen op die we vervolgens in onze reguliere werkwijzen toepassen. Samen met de omgeving wil het waterschap in de pilotgebieden wateroverlastknelpunten oplossen. We bouwen graag een meer duurzame band op met de belanghebbenden rond onze beken, zodat onder normale weersomstandigheden ieders belangen worden behartigd en bij extreem weer ieder weet wat hij kan verwachten en kan bijdragen aan benodigde maatregelen. Het meer klimaat-robuust maken van de beekdalen draagt ook bij aan het verminderen van wateroverlast. Met de provincie werken wij aan een nieuwe ruimtelijke inrichting, zodat er gebieden ontstaan langs beken, waar water tijdelijk kan worden opgeslagen.”

wateroverlast landelijk gebied

wateroverlast akker